Bảo trì đồ lớn: tượng ngoài sân, đồ gỗ và đồ đồng trong nhà

Hai bài trước nói cách mua và cách đặt làm món cỡ lớn. Bài này nói phần dài nhất trong đời một món đồ: mấy chục năm sau khi mua.

Món lớn thường mua một lần rồi để đó, và vì nó không hỏng hẳn nên không ai để ý — tới lúc nhìn kỹ thì đã xuống cấp khá nhiều.

Đồ đá ngoài sân

• Rêu mốc là chuyện tự nhiên với đá để ngoài trời ở miền Nam, không phải dấu hiệu đá kém.
• Nhiều người thích lớp rêu vì nó cho món đồ vẻ cũ kỹ đẹp mắt — đây là chuyện thẩm mỹ, tuỳ mình.
• Muốn làm sạch thì bàn chải mềm và nước, chà nhẹ, không dùng bàn chải sắt.
• Hoá chất tẩy mạnh có thể ăn mòn bề mặt đá — thử ở một góc khuất trước, và tốt nhất là hỏi người bán loại đá đó chịu được gì.
• Không dùng máy xịt áp lực cao với đá đã có tuổi hoặc có chi tiết chạm; nó bóc luôn cả bề mặt.
• Kiểm chân đế và chỗ tiếp đất mỗi năm — nền lún thì tượng nghiêng dần, và tượng lớn nghiêng là chuyện nguy hiểm.

Nứt và sứt

1. Vết nứt tóc do thời tiết thường không sao, nhưng nên chụp ảnh lại để so về sau.
2. Nứt rộng thêm theo thời gian thì gọi người có nghề xem, nhất là với món nặng.
3. Sứt mẻ nhỏ mài lại được với một số loại đá; hỏi trước.
4. Đừng tự trám bằng xi măng hay keo gia dụng — vá sai thì sau này thợ khó xử lý hơn nhiều.
5. Món đặt nơi có người qua lại mà bị nứt ở chân thì xử ngay, đừng chờ.

Đồ gỗ để ngoài hiên

• Gỗ ngoài trời cần lớp phủ định kỳ — dầu hoặc sơn tuỳ loại; hỏi người bán loại gỗ đó nên dùng gì.
• Nắng làm bạc màu, mưa làm nứt; có mái che thì tuổi thọ khác hẳn.
• Kê chân lên khỏi mặt nền, đừng để tiếp xúc trực tiếp với nước đọng.
• Mối là mối lo lớn nhất ở vùng ven đô — kiểm chân đồ và chỗ khuất, thấy mùn gỗ hoặc đường đất nhỏ thì gọi người xử lý ngay.
• Đừng chờ tới lúc thấy con mối; lúc đó thường đã ăn khá sâu.

Đồ đồng và kim loại

• Xỉn màu theo thời gian là bình thường, và với nhiều món thì lớp màu đó chính là phần đẹp.
• Lau khô thường xuyên quan trọng hơn đánh bóng thỉnh thoảng.
• Đánh bóng thì mất lớp màu thời gian — nghĩ kỹ trước khi làm, vì không lấy lại được.
• Đồ mạ thì tuyệt đối không đánh; lớp mạ mỏng, chà là bong.
• Chỗ ẩm và chỗ gần biển thì kim loại xuống nhanh hơn nhiều.

Di chuyển món lớn trong nhà

Có lúc phải dời — sửa nhà, đổi bố trí, chuyển chỗ. Đây là lúc món đồ dễ hỏng nhất trong cả đời nó:

1. Đo lối đi trước: cửa, hành lang, chiếu nghỉ cầu thang. Nhiều món vào được nhà theo một đường mà giờ đường đó đã bị chắn bởi đồ khác.
2. Đủ người, và một người chỉ huy để mọi người nhấc cùng lúc.
3. Kê ván trượt hoặc con lăn với món quá nặng, đừng kéo lê trên nền gạch.
4. Tháo rời phần tháo được, và bọc riêng.
5. Dọn sạch đường đi trước khi bắt đầu — vấp một cái là hỏng cả người lẫn món.
6. Món quá nặng thì thuê người có đồ nghề. Chi phí đó nhỏ hơn một lần rơi.

Và một điều dễ quên: chỗ mới phải đủ chịu lực. Sàn gỗ, sàn tầng trên hoặc kệ đóng sẵn không phải chỗ nào cũng đỡ được món nặng đặt lâu dài.

Khi nào gọi thợ

Nói thẳng vì đây là chỗ người ta hay tự làm rồi hỏng thêm:

• Món nặng cần di chuyển — tự khiêng là rủi ro cho cả người lẫn món.
• Nứt ở phần chịu lực hoặc món có dấu hiệu nghiêng.
• Món có giá trị lớn hoặc giá trị kỷ niệm — một lần làm sai là mất luôn khả năng phục hồi tử tế.
• Mối mọt — xử lý bề mặt không giải quyết được tổ bên trong.
• Không chắc vật liệu chịu được gì; hỏi trước rẻ hơn thử rồi hỏng.

Một lịch đơn giản

1. Mỗi tháng: nhìn một lượt, lau bụi, dọn lá quanh chân.
2. Mỗi mùa: kiểm chân đế, kiểm chỗ nối, xem có nghiêng không.
3. Trước mùa mưa: kiểm thoát nước quanh món đặt ngoài sân.
4. Mỗi năm: phủ lại lớp bảo vệ cho đồ gỗ ngoài trời, chụp ảnh để so tình trạng.

Cả bốn việc cộng lại không tới hai giờ mỗi năm, mà nó là khác biệt giữa món dùng được ba mươi năm và món xuống cấp sau mười năm.

Câu hỏi thường gặp